{"id":3978,"date":"2025-02-12T12:45:09","date_gmt":"2025-02-12T12:45:09","guid":{"rendered":"https:\/\/braingain.pd.al\/?p=3978"},"modified":"2025-02-15T12:46:26","modified_gmt":"2025-02-15T12:46:26","slug":"gjuha-qe-duhet-ruajtur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/braingain.pd.al\/sq\/gjuha-qe-duhet-ruajtur\/","title":{"rendered":"Gjuha q\u00eb duhet ruajtur"},"content":{"rendered":"<p><strong>Nga Astrit Hykaj\/<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb p\u00ebrsiatjet e mundimshme p\u00ebr t\u2019iu p\u00ebrgjigjur pyetjes se \u00e7\u2019\u00ebsht\u00eb kombi, nj\u00eb p\u00ebrcaktor mjaft dometh\u00ebn\u00ebs, ndon\u00ebse jo i vetmi, \u00ebsht\u00eb gjuha amtare. Ve\u00e7oria tjet\u00ebr dalluese \u00ebsht\u00eb flamuri, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb rastin e kombit ton\u00eb, por flamuri vjen m\u00eb von\u00eb se gjuha.<\/p>\n<p>Gjuha \u00ebsht\u00eb e qen\u00ebsishme q\u00eb n\u00eb zanafill\u00ebn e kombit. P\u00ebr ne, gjuha amtare p\u00ebrb\u00ebn gjurm\u00ebn m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme dalluese, p\u00ebrmes s\u00eb cil\u00ebs \u00ebsht\u00eb form\u00ebsuar vet\u00ebdija jon\u00eb e p\u00ebrbashk\u00ebt komb\u00ebtare. Nj\u00eb v\u00ebshtrim m\u00eb nga af\u00ebr na b\u00ebn t\u00eb kuptojm\u00eb se gjuha \u00ebsht\u00eb mbart\u00ebse e kultur\u00ebs dhe trash\u00ebgimis\u00eb shpirt\u00ebrore, p\u00ebrrallave e goj\u00ebdh\u00ebnave, t\u00eb cilat jan\u00eb p\u00ebrcjell\u00eb dor\u00eb m\u00eb dor\u00eb, nga nj\u00eb brez n\u00eb tjetrin.<\/p>\n<div id=\"rekl-13\">\n<div id=\"__sap-ad-15\" class=\"__sap-ads __sap-html inline tracked\" data-title=\"Credins desktop Brenda lajmit 08\">Gjithashtu, p\u00ebrmes gjuh\u00ebs pasqyrohet qart\u00eb edhe bot\u00ebkuptimi i posa\u00e7\u00ebm q\u00eb ka nj\u00eb komb. Gjuha e p\u00ebrbashk\u00ebt leht\u00ebson bashk\u00ebbisedimin dhe nd\u00ebrveprimin mes njer\u00ebzve. Njeriu e ka t\u00eb pamundur t\u00eb shprehet m\u00eb lirsh\u00ebm n\u00eb nj\u00eb gjuh\u00eb t\u00eb huaj sesa n\u00eb gjuh\u00ebn e vet amtare. Historia na m\u00ebson se gjuha ka qen\u00eb nj\u00eb nd\u00ebr arsyetimet kryesore, mbi t\u00eb cilat \u00ebsht\u00eb formuar nj\u00eb komb. M\u00ebsuesit e gjuh\u00ebs shqipe, n\u00eb dijenin\u00eb time m\u00eb t\u00eb mir\u00eb, si n\u00eb asnj\u00eb rast tjet\u00ebr n\u00eb bot\u00eb, jan\u00eb vrar\u00eb e helmuar vet\u00ebm p\u00ebr shkak se u m\u00ebsonin f\u00ebmij\u00ebve gjuh\u00ebn shqipe.<\/div>\n<\/div>\n<p>Natyrsh\u00ebm lind pyetja: \u00c7far\u00eb po b\u00ebjm\u00eb ne me k\u00ebt\u00eb p\u00ebrcaktor kaq t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm t\u00eb m\u00ebvet\u00ebsis\u00eb son\u00eb komb\u00ebtare? Aq m\u00eb tep\u00ebr kur gjuha jon\u00eb lakohet n\u00ebp\u00ebr qendra t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb shkenc\u00ebs s\u00eb gjuh\u00ebsis\u00eb, gjer n\u00eb Harvard?<\/p>\n<p>N\u00ebse zbret n\u00eb Rinas dhe, me pahir, ngre kok\u00ebn lart, t\u00eb z\u00eb syri emrin e k\u00ebtij aeroporti, shkruar me shkronja t\u00eb m\u00ebdha: MOTHER TERESA INTERNATIONAL AIRPORT. \u00cbsht\u00eb shkruar edhe n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe, por syri yt duhet t\u00eb rr\u00ebmoj\u00eb thell\u00eb gjersa t\u00eb ndalet diku n\u00eb nj\u00eb qoshe. Po kaq t\u00eb vogla jan\u00eb shkronjat n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe, saq\u00eb t\u00eb japin p\u00ebrshtypjen sikur p\u00ebrdorimi i gjuh\u00ebs amtare n\u00eb vendin t\u00ebnd \u00ebsht\u00eb m\u00ebkat, ose, n\u00ebse e p\u00ebrdor, ke b\u00ebr\u00eb nj\u00eb faj dhe do t\u00eb nd\u00ebshkohesh.<\/p>\n<p>Po, le ta l\u00ebm\u00eb aeroportin dhe t\u00eb vijm\u00eb n\u00eb kryeqytet. Sa her\u00eb shoh emra t\u00eb till\u00eb si \u201cMulliri i Vjet\u00ebr\u201d apo di\u00e7ka t\u00eb ngjashme, k\u00ebndellem dhe ndjej se jam n\u00eb vendin e trash\u00ebguar nga et\u00ebrit tan\u00eb. Por, em\u00ebrtimet e tilla jan\u00eb tep\u00ebr t\u00eb rralla. Kudo mbizot\u00ebron gjuha e huaj. Thuajse \u00e7do bujtin\u00eb, gjelltore, shitore apo pijetore \u00ebsht\u00eb damkosur me em\u00ebrtime n\u00eb gjuh\u00eb t\u00eb huaj, ku shpeshher\u00eb as ata q\u00eb i kan\u00eb zgjedhur nuk e din\u00eb kuptimin e tyre.<\/p>\n<p>Kryeqyteti yn\u00eb duket sikur \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar me duart tona, ve\u00e7mas p\u00ebr t\u00eb huajt. Sikur thot\u00eb: &#8220;Ja ku jam, tani vet\u00ebm hyni se jam gati.&#8221; Por hallet e gjuh\u00ebs shqipe nuk mbarojn\u00eb me kaq. M\u00eb vijn\u00eb nd\u00ebr mend gazetar\u00ebt, n\u00eb radio, n\u00eb gazeta, n\u00eb televizor e gjetk\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt flasin e shkruajn\u00eb lloj-lloj fjal\u00ebsh t\u00eb huaja, shpeshher\u00eb t\u00eb pavet\u00ebdijsh\u00ebm p\u00ebr ndikimin q\u00eb ato kan\u00eb te t\u00eb tjer\u00ebt. Pastaj vjen let\u00ebrsia e shkruar dhe e p\u00ebrkthyer, q\u00eb duhej t\u00eb ishte tempulli i gjuh\u00ebs.<\/p>\n<p>Mir\u00ebpo, n\u00eb dit\u00ebt e sotme, edhe vet\u00eb shkrimtar\u00ebt nuk e zot\u00ebrojn\u00eb dot gjuh\u00ebn ashtu si duhet. Dhe q\u00eb ta kuptosh mir\u00eb zhb\u00ebrjen e frikshme t\u00eb gjuh\u00ebs, mjafton t\u2019u hedh\u00ebsh nj\u00eb sy p\u00ebrkthimeve letrare t\u00eb tre-kat\u00ebr viteve t\u00eb fundit dhe t\u2019i krahasosh me ato t\u00eb fillimit t\u00eb k\u00ebtij mij\u00ebvje\u00e7ari. Dhe, s\u00eb fundmi, nga renditja por jo nga r\u00ebnd\u00ebsia: libri shkollor! Ne kemi hequr dor\u00eb nga hartimi i librit shkollor. Ai p\u00ebrkthehet kryesisht nga anglishtja. N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, gjysm\u00eb p\u00ebrkthehet, dhe sot nj\u00eb nx\u00ebn\u00ebs e ka t\u00eb pamundur t\u2019i p\u00ebrgjigjet nj\u00eb pyetjeje, jo se nuk e di p\u00ebrgjigjen, por sepse nuk e kupton pyetjen q\u00eb n\u00eb krye t\u00eb her\u00ebs.<\/p>\n<p>Me nj\u00eb fjal\u00eb, ja ku jemi: te gozhda e Nastradinit. Ai vjen sa her\u00eb t\u2019i doj\u00eb qejfi dhe var setr\u00ebn n\u00eb gozhd\u00ebn e vet, n\u00eb mes t\u00eb sht\u00ebpis\u00eb son\u00eb. Sepse vet\u00ebm gozhd\u00ebn ka k\u00ebrkuar ai, dhe ne, si \u201ct\u00eb men\u00e7ur\u201d, ia kemi dh\u00ebn\u00eb me t\u00eb dyja duart. Ndaj, \u00e7\u00ebshtja m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb shtrohet sot \u00ebsht\u00eb: si ta heqim at\u00eb gozhd\u00eb? Mir\u00ebpo ne nuk i kemi dh\u00ebn\u00eb atij vet\u00ebm nj\u00eb gozhd\u00eb. K\u00ebtu s\u2019ka ngelur gozhd\u00eb pa u ngulur: anglisht, turqisht, sllavisht, latinisht, dhe gjith\u00eb \u201cisht\u201d-et e tjera\u2026<\/p>\n<p>Ky shqet\u00ebsim, q\u00eb deri m\u00eb tani \u00ebsht\u00eb ngritur nga fare pak njer\u00ebz, ka r\u00ebn\u00eb n\u00eb vesh t\u00eb shurdh\u00ebr. Sidoqoft\u00eb, \u00ebsht\u00eb gjuha shqipe ajo q\u00eb, para s\u00eb gjithash, duhet t\u00eb nderohet si pasqyrim i vler\u00ebsimit q\u00eb kemi p\u00ebr veten. At\u00ebher\u00eb lind pyetja: \u00e7far\u00eb duhet t\u00eb b\u00ebjm\u00eb? Ne mund ta fillojm\u00eb pun\u00ebn me disa masa fillestare, por t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme. Dhe konkretisht:<\/p>\n<p>1- T\u00eb rrisim ndjenj\u00ebn e p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb lidhur me p\u00ebrdorimin e gjuh\u00ebs s\u00eb folur dhe t\u00eb shkruar. P\u00ebrmes nj\u00eb letre mund t\u2019i njoftojm\u00eb t\u00eb gjitha sht\u00ebpit\u00eb botuese n\u00eb vend lidhur me disa k\u00ebrkesa minimale q\u00eb duhet t\u00eb plot\u00ebsojn\u00eb p\u00ebr marrjen e numrit ISBN. Ato mund t\u00eb parashtrohen n\u00eb form\u00eb pyetjesh, t\u00eb tilla si: Cilat jan\u00eb, sipas jush, arsyet e botimit t\u00eb k\u00ebtij libri? \u00c7far\u00eb p\u00ebrfiton shoq\u00ebria jon\u00eb p\u00ebrmes k\u00ebtij botimi? Sa \u00ebsht\u00eb vlera e shtuar e k\u00ebtij botimi n\u00eb fush\u00ebn p\u00ebrkat\u00ebse, p\u00ebrpos botimeve t\u00eb deritanishme?<\/p>\n<p>2-\u00a0\u00a0\u00a0 M\u00eb pas, ne mund t\u2019u k\u00ebrkojm\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb vog\u00ebl t\u00eb p\u00ebrkthimit p\u00ebr t\u00eb vler\u00ebsuar nivelin e p\u00ebrdorimit t\u00eb gjuh\u00ebs. Dhe pastaj, kur t\u00eb dyja pal\u00ebt t\u00eb jen\u00eb t\u00eb k\u00ebnaqura, t\u00eb l\u00ebshohet numri ISBN.<\/p>\n<p>3-\u00a0\u00a0\u00a0 Sa i p\u00ebrket librit shkollor, ne mund dhe duhet t\u2019i kushtojm\u00eb v\u00ebmendje t\u00eb posa\u00e7me nivelit gjuh\u00ebsor. Ky lloj libri e ka t\u00eb domosdoshme p\u00ebrkthimin cil\u00ebsor dhe, madje, p\u00ebrshtatjen e disa gj\u00ebrave n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe.<\/p>\n<p>4-\u00a0\u00a0\u00a0 Ne mund ta kthejm\u00eb, t\u00eb pakt\u00ebn radion dhe televizionin q\u00eb paguhet nga taksat e qytetar\u00ebve, n\u00eb nj\u00eb shembull q\u00eb duhet ndjekur sa i p\u00ebrket gjuh\u00ebs s\u00eb folur. Kjo mund t\u00eb arrihet p\u00ebrmes pranis\u00eb s\u00eb gjuh\u00ebtar\u00ebve dhe redaktor\u00ebve t\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrgatitur lajmet, si dhe p\u00ebrmes programeve t\u00eb reja televizive me drejtim dhe p\u00ebrmbajtje gjuh\u00ebsore.<\/p>\n<p>5-\u00a0\u00a0\u00a0 Hartimi i fjalorit t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe s\u2019ka asnj\u00eb arsye p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb e drejt\u00eb e posa\u00e7me vet\u00ebm e nj\u00eb institucioni shtet\u00ebror. Ne mund t\u00eb nd\u00ebrmarrim nisma q\u00eb nxisin universitetet, posa\u00e7\u00ebrisht fakultetin e gjuh\u00eb-let\u00ebrsis\u00eb, q\u00eb t\u00eb hartojn\u00eb vet\u00eb fjalor\u00eb t\u00eb shqipes s\u00eb kulluar, pa huazime fjal\u00ebsh nga gjuh\u00eb t\u00eb tjera. Hartimi i fjalor\u00ebve t\u00eb gjuh\u00ebs nga universitetet \u00ebsht\u00eb nj\u00eb praktik\u00eb mjaft e njohur edhe n\u00eb vendet per\u00ebndimore.<\/p>\n<p>6-\u00a0\u00a0\u00a0 Zhvillimi i fushatave nd\u00ebrgjegj\u00ebsuese p\u00ebr p\u00ebrdorimin e gjuh\u00ebs shqipe t\u00eb past\u00ebr, n\u00ebp\u00ebrmjet rrjeteve sociale, televizioneve, dhe veprimtarive n\u00ebp\u00ebr shkollolla. Kjo mund t\u00eb ndihmoj\u00eb n\u00eb edukimin e brezave t\u00eb rinj mbi r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e p\u00ebrdorimit t\u00eb gjuh\u00ebs amtare dhe ruajtjen e saj etj.<\/p>\n<p>K\u00ebto jan\u00eb disa nga masat fillestare q\u00eb ne mund t\u00eb nd\u00ebrmarrim p\u00ebr t\u00eb ruajtur dhe forcuar gjuh\u00ebn ton\u00eb amtare, pa r\u00ebnduar xhepin e taksapaguesve shqiptar\u00eb. Gjuha shqipe \u00ebsht\u00eb pasuria jon\u00eb komb\u00ebtare, q\u00eb p\u00ebrmban identitetin dhe trash\u00ebgimin\u00eb ton\u00eb kulturore. P\u00ebrmes nj\u00eb p\u00ebrpjekjeje t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt dhe t\u00eb vazhdueshme, mund ta mbrojm\u00eb at\u00eb nga ndikimet e huaja dhe ta ruajm\u00eb p\u00ebr brezat e ardhsh\u00ebm si nj\u00eb simbol t\u00eb krenaris\u00eb dhe p\u00ebrkat\u00ebsis\u00eb son\u00eb komb\u00ebtare.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Astrit Hykaj\/ N\u00eb p\u00ebrsiatjet e mundimshme p\u00ebr t\u2019iu p\u00ebrgjigjur pyetjes se \u00e7\u2019\u00ebsht\u00eb kombi, nj\u00eb p\u00ebrcaktor mjaft dometh\u00ebn\u00ebs, ndon\u00ebse jo i vetmi, \u00ebsht\u00eb gjuha amtare. Ve\u00e7oria tjet\u00ebr dalluese \u00ebsht\u00eb flamuri, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb rastin e kombit ton\u00eb, por flamuri vjen m\u00eb von\u00eb se gjuha. Gjuha \u00ebsht\u00eb e qen\u00ebsishme q\u00eb n\u00eb zanafill\u00ebn e kombit. P\u00ebr ne, gjuha [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3979,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[47],"tags":[],"class_list":["post-3978","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-editorial"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/braingain.pd.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3978","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/braingain.pd.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/braingain.pd.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/braingain.pd.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/braingain.pd.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3978"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/braingain.pd.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3978\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3980,"href":"https:\/\/braingain.pd.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3978\/revisions\/3980"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/braingain.pd.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3979"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/braingain.pd.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3978"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/braingain.pd.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3978"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/braingain.pd.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3978"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}